Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
 

 Charakterystyka współczesnych zagrożeń człowieka

 
poradnik-postepowania-w-sytuacjach-zagrozen.jpg
 Zagrożenia naturalne
 
               Dynamiczny postęp naukowo-techniczny bardzo głęboko zmienia nasze życie i daje niezwykłe możliwości. Pozwala na szybkie pokonywanie przestrzeni, penetrowanie kosmosu, porozumiewanie się na odległość, wreszcie ułatwia wszelką działalność i uatrakcyjnia codzienność. Komputery, telefony, satelity, samochody mające świadczyć o potędze człowieka okazują się jednak niewystarczającą gwarancją bezpieczeństwa. Co roku klęski żywiołowe powodują ogromne zniszczenia i śmierć wielu ludzi.
 
Współczesnej cywilizacji nieodłącznie towarzyszą katastrofy oraz awarie przemysłowe i komunikacyjne. Wraz z rozwojem nowoczesnych gałęzi gospodarki – mimo stosowania coraz to doskonalszych zabezpieczeń – zjawiska te nieuchronnie będą narastać. Implikuje to powstawanie coraz większego zagrożenia ludzi i środowiska naturalnego, które potęgowane są niszczycielskimi działaniami sił przyrody. Współczesne osiągnięcia nauki przyczyniły się do rozszerzenia wiedzy człowieka o tych zjawiskach. Wiele z nich, ongiś niewytłumaczalnych i powodujących zgubne skutki, zostało zbadanych, człowiek nauczył się z nimi walczyć. Niemniej jednak, w dobie szybkiego postępu naukowo-technicznego, żywiołowe działania sił przyrody, które nie zostały (a wszystko wskazuje na to, że nie zostaną) opanowane przez człowieka, przynoszą ogromne straty zarówno dla zdrowia i życia ludzi jak i w gospodarce.
 
 
TRZĘSIENIA ZIEMI.

Budowa geologiczna Ziemi sprawia, że skorupa ziemska jest niestabilna. Ruchy płyt kontynentalnych, ścierające się masy skalne są przyczyną uwalniania się olbrzymiej energii ( wielokrotnie przewyższającej energię wybuchu jądrowego) w postaci fal sejsmicznych. Zjawisko to jest bardzo powszechne. Co roku rejestruje się ok. 10 000 wstrząsów skorupy ziemskiej (większość w obrębie oceanów). Średnio co 52 dni dochodzi na lądzie do trzęsienia ziemi o sile przekraczającej 4 stopnie w dziesięciostopniowej skali Richtera. Do rejonów o największej aktywności sejsmicznej należą: rejon Pacyfiku (75% trzęsień ziemi) oraz tzw łańcuch alpejsko-himalajski (23%). Polska znajduje się poza obszarami o największej aktywności sejsmicznej. Czasami dochodzą do nas słabe echa trzęsień ziemi z rejonów południowej Europy. w ciągu minionego tysiąclecia odnotowano na naszych terenach 111 słabych trzęsień ziemi.
 
Do najtragiczniejszych w historii kataklizmów należy zaliczyć trzęsienie ziemi w Chinach w 1556 roku, które spowodowało śmierć 930000 osób. W Europie największe trzęsienie ziemi w 1755 roku zniszczyło Lizbonę i pochłonęło około 60000 ofiar. Również współczesne największe trzęsienie ziemi miało miejsce w Chinach. W 1976 roku, wg nieoficjalnych danych, w rejonie miasta Tangshan mogło zginąć nawet 650000 osób. W XX wieku najtragiczniejsze w skutkach kataklizmy nawiedziły Sycylię w 1908 roku (75000 ofiar), Japonię w 1923 roku (140000), Armenię w 1988 roku (25000), Turcję w 1999 roku (17000).
 
Trzęsienia ziemi powodują ogromne zniszczenia, w ich wyniku dochodzi nawet do poważnych zmian ukształtowania terenu. Podczas wspomnianego wcześniej kataklizmu w Japonii w 1923 roku wyspa Nojima połączyła się z półwyspem Chiba.
 
 
WYBUCHY WULKANÓW
 
W rejonach o najwyższej aktywności sejsmicznej występuje dodatkowo zagrożenie erupcją wulkanów. W wyniku gwałtownych przemian w skorupie ziemskiej olbrzymie ilości płynnych skał zwanych magmą wydostają się na powierzchnię ziemi. Bardzo często zjawisko to przybiera charakter erupcji, której energię można porównać jedynie z eksplozją ładunku jądrowego. Lawa, głazy oraz pył wulkaniczny SA przyczyną olbrzymich zniszczeń i pociągają za sobą śmierć setek, a nawet tysięcy osób. Efektem wybuchu wulkanu może być również powstanie fali tsunami, np. jedna z największych w czasach nowożytnych erupcja wulkanu Krakatau w 1883 roku wywołała 30-metrową falę, która spowodowała śmierć 36000 osób i była odczuwalna nawet w oddalonym o 18000 km kanale La Manche.
 
Do najbardziej znanych erupcji wulkanów należy zaliczyć wybuch Wezuwiusza, który w 79 roku n. e. zniszczył dwa starożytne miasta: Pompeje i Herkulanum. Prawdopodobnie śmierć poniosła 15000 mieszkańców. Do ciągle niebezpiecznych należą również włoskie wulkany Wezuwiusz i Etna.
 
 
HURAGANY I TRĄBY POWIETRZNE
 
Siłą wiejącego z prędkością 200 km/h wiatru jest ogromna. Powoduje niszczenie budynków, wyrywanie drzew, potrafi spiętrzyć wodę morską nawet do 30 m. Huraganom towarzyszą również obfite opady atmosferyczne (gł. Gradu).
 
W minionym stuleciu najtragiczniejszy w skutkach był cyklon ( huragan strefy tropikalnej), który w 1970 roku nawiedził Bangladesz. Szacuje się, że w wyniku tego cyklonu i spowodowanej nim klęski głody i epidemii śmierć poniosło około 300000 osób.
 
Huragany powodują również olbrzymie straty materialne. Szkody wywołane cyklonem „Andrew” szacuje się na 25 miliardów dolarów.
 
Trąba powietrzna, zwana również tornadem, jest jednym z najgwałtowniejszych zjawisk atmosferycznych, jakie występują na ziemi. Powstaje w wyniku zderzenia się ciepłych i wilgotnych frontów atmosferycznych z suchymi masami powietrza. Do obszarów o największym natężeniu tego zjawiska nalezą między innymi Stany Zjednoczone, gdzie co roku odnotowuje się około 900 tornad. W Polsce trąby powietrzne występują rzadko i ich siła jest zdecydowanie mniejsza.
 
 
POŻARY
 
W obecnych czasach pożary są jednym z najczęściej występujących zagrożeń. Wyrządzają ogromne straty w gospodarce, czego przykładem są pożary w Rafinerii Czechowice – Dziedzice, lasów w rejonie Raciborza i Kuźni Raciborskiej. W czasie pożarów, na skutek spalania lub termicznego rozkładu niektórych materiałów, powstają dymy toksyczne. W ich skład mogą wchodzić takie substancje jak: tlenki węgla, tlenki azotu, fosgen, cyjanowodór, siarkowodór i inne.
 
Straty wśród ludności na obszarach objętych pożarem – na skutek wysokiej temperatury, związków toksycznych w dymie oraz braku dostatecznej ilości tlenu mogą być bardzo duże. Pożary w zakładach przemysłowych mogą spowodować powstanie innych nowych zagrożeń, takich jak uwolnienie substancji niebezpiecznych (chemicznych lub promieniotwórczych).
 
Szczególnym rodzajem zagrożenia są pożary lasów, które mogą powodować znaczne zniszczenie środowiska lub pogorszenie jego stanu (zniszczeniu może ulec cenna fauna i flora), stwarzają powszechne niebezpieczeństwo dla ludzi i powodują z reguły olbrzymie straty materialne.
 
 
 
POWODZIE
 
Powodzie na obszarze Polski i u naszych sąsiadów są od stuleci zjawiskiem powszechnym i normalnym. Wynika to z uwarunkowań geograficznych i klimatycznych tej części Europy. W wyniku długotrwałych i intensywnych opadów deszczu, gwałtownych burz połączonych z oberwaniem chmur lub wiosennych roztopów połączonych z opadami, następuje gwałtowny przybór wód w rzekach, co może skutkować licznymi zatopieniami i powodziami.
 
Historia zna wiele katastrofalnych powodzi, które pochłonęły tysiące istnień ludzkich i wyrządziły olbrzymie szkody. Podczas wielkiej powodzi w lutym 1953 roku na południu Anglii i w rejonach przybrzeżnych Holandii zginęło ponad 1800 osób, a straty materialne oszacowano na ponad 400 mln. dolarów.
 
Wielka woda i u nas przychodzi co kilka lat. W sierpniu 1977 roku wody Bobru, Kwisy, Kaczawy i Nysy zatopiły znaczne tereny oraz Legnicę, Wleń i Żagań. Ewakuowano blisko 10 000 ludzi. W lipcu 1977 roku przeżyliśmy „powódź 100‑lecia”. Pod wodą znalazły się tereny zamieszkałe przez 10% ludności kraju. Woda spowodowała śmierć 54 osób, ponad 162 tysiące zmusiła do ucieczki, zalała ponad 1400 miejscowości (86 miast, w tym Wrocław). Uszkodzonych lub zniszczonych zostało 2861 budowli hydrotechnicznych, 725 km wałów przeciwpowodziowych, 1274 km dróg krajowych i 13 186 km dróg wojewódzkich i gminnych, 304 mosty na drogach krajowych i 3730 mostów na drogach wojewódzkich i gminnych oraz 72 267 budynków.
 
W związku z rozwojem cywilizacyjnym i jego następstwami, nasileniem się efektu cieplarnianego, należy liczyć się ze zmianą klimatu, odstępstwami od dotychczasowych warunków pogodowych i możliwością występowania ekstremalnych zjawisk atmosferycznych. Powinniśmy być zatem przygotowani na to, że będziemy musieli bronić się przed nimi w większym niż do tej pory stopniu.
 
 
 
Zagrożenia cywilizacyjne
 
 
Drugą grupą zagrożeń są zagrożenia cywilizacyjne, a więc związane z działalnością człowieka. Są one następstwem niedoskonałości urządzeń technicznych, błędów człowieka, naruszaniem przez niego równowagi biologicznej, a także celowego działania na szkodę innych.
 
Do tej grupy zagrożeń możemy zaliczyć:
 
  • katastrofy w transporcie drogowym, kolejowym, morskim i lotniczym oraz katastrofy górnicze;
  • budowlane (zawalenia budowli);
  • awarie maszyn i urządzeń w zakładach oraz infrastruktury technicznej (instalacji wodociągowej, gazowej, elektrycznej, CO, kanalizacyjnej itp.);
  • awarie chemiczne instalacji w zakładach, a także podczas magazynowania i transportu;
  • awarie i wypadki radiacyjne;
  • skażenia środowiska naturalnego środkami chemicznymi;
  • katastrofalne zatopienia spowodowane awariami obiektów hydrotechnicznych lub powodziami;
  • choroby cywilizacyjne;
  • akty terroru (celowe spowodowanie katastrofy technicznej, skażenia lub zakażenia, podłożenia ładunków wybuchowych).

 
Do zagrożeń cywilizacyjnych należy również zaliczyć:
 
  • zorganizowaną przestępczość, wzrost narkomanii i aktów przemocy;
  • duże zapasy broni chemicznej i biologicznej, głównie w państwach o nieustabilizowanej sytuacji politycznej i gospodarczej;
  • nieskuteczna kontrola przepływu technologii i broni masowego rażenia oraz komponentów do jej wytwarzania, w tym materiałów promieniotwórczych;
  • duża liczba konfliktów lokalnych o zróżnicowanym podłożu;
  • duża wrażliwość na zniszczenie istotnych dla funkcjonowania państwa systemów i sieci teleinformatycznych;
  • starzejący się arsenał jądrowy;
  • zawodność systemów ostrzegania.
 
 
 
Katastrofy
 
Katastrofy zdarzały się we wszystkich epokach, powodując niejednokrotnie olbrzymie straty. Najczęściej występującymi zagrożeniami związanymi z katastrofami są:
 
  • w kopalniach – tąpnięcia, wybuchy gazów, zalania wodą i pożary;
  • w komunikacji lądowej, powietrznej i morskiej – zderzenia środków komunikacji (pociągów, samolotów, statków);
  • w budownictwie – zawalenie się konstrukcji budynków lub innych budowli.
 
 
 
Awarie
 
Najczęściej mamy do czynienia z zagrożeniami powstałymi wskutek nw. awarii:
 
  • w zakładach przemysłowych – awarie maszyn i urządzeń;
  • w gospodarce komunalnej – uszkodzenia sieci gazowej, wodociągowej, centralnego ogrzewania itp.;
  • awarie linii energetycznych;
  • awarie urządzeń hydroenergetycznych i gospodarki wodnej.
 
 
 
Skażenie środowiska naturalnego
 
Intensywny rozwój przemysłu i urbanizacja w drugiej połowie XX wieku spowodowały, że zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego zmieniło swój zakres przestrzenny z lokalnego (np. występowanie smogu), poprzez regionalny (np. zanieczyszczenia Renu, basenu Morza Bałtyckiego – lata 60. i 70.), aż do globalnego (np. zakwaszenie środowiska, zanik warstwy ozonu w stratosferze na wysokości 25 km lub zanieczyszczenie oceanów).
 
Obecnie najgroźniejszymi czynnikami zanieczyszczającymi są: dwutlenek węgla – jedna z przyczyn efektu cieplarnianego, tlenek węgla, dwutlenek siarki i dwutlenek azotu – powodujące zakwaszenie środowiska, fosfor – wywołujący eutrofizację (proces występowania w nadmiarze substancji pokarmowych – głównie w zbiornikach wodnych, będący formą ich starzenia się, gromadzenia mułu i stopniowego przekształcania się w torfowisko), rtęć i ołów – ulegające bioakumulacji, ropa naftowa DDT i inne pestycydy oraz promieniowanie.
 
Zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego jest wynikiem działalności człowieka, następuje ono w wyniku nie zamierzonej, lecz systematycznej działalności człowieka polegającej na ciągłej emisji czynników degradujących środowisko lub też jest następstwem awarii będącej przyczyną nagłego uwolnienia zanieczyszczeń do: atmosfery (np. awaria w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej na Ukrainie w 1986 r.), wód (np. zanieczyszczenie wód Renu w wyniku gaszenia pożaru w zakładach chemicznych Sandor w Bazylei).
 
 
 
Choroby cywilizacyjne
 
Nasze zdrowie zależy od wielu czynników zewnętrznych, od tego jak się odżywiamy, czy oddychamy czystym powietrzem, pijemy czystą wodę, czy jesteśmy aktywni fizycznie, czy potrafimy odpoczywać, przezwyciężać stres itp.
 
Dynamiczny rozwój cywilizacji diametralnie zmienił i zmienia nasze środowisko. Postęp technologiczny nie tylko ułatwia nam życie, ale jednocześnie w różnym stopniu wpływa na organizm człowieka. Wszystko to sprawia, że coraz częściej nękają nas choroby cywilizacyjne jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, nowotwory, choroby jelit, narządów ruchu, miażdżyca i nadciśnienie oraz wiele innych mniej lub bardziej groźnych chorób.
 
 
 
Terroryzm
 
Jednym z  podstawowych  zagrożeń, dominujących we współczesnym świecie, to bez wątpienia terroryzm i jego eksplozja, która zmienia nieustannie swoje oblicze. Terroryzm jest najczęściej definiowany jako użycie siły lub przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i w ten sposób wymuszenie na danej grupie ludzi realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych zmusić do odpowiednich zachowań.
Terroryzm i walka z nim, czyli tzw.antyterroryzm, są aktualnie problemem światowym, o charakterze wszechogarniającym i wszechobecnym, a więc globalnym. Dotyczy szerokich sfer życia publicznego, zarówno państw biednych, jak również wysoko rozwiniętych. Wynika to stąd, że jedne i drugie mają swoje problemy, które nie znajdują rozwiązania z zastosowaniem procedur i metod właściwych dla świata cywilizowanego. Pojawia się wtedy gwałt i przemoc, a osiąganie wytyczonych celów odbywa się drogą zastraszania, szantażu, wymuszania i przemocy. Terroryzm może być źródłem sytuacji kryzysowych, ale sytuacje kryzysowe mogą wywierać wpływ na uaktywnienie się działalności terrorystycznej.Terroryzm zaczyna być zjawiskiem powszechnym we współczesnym świecie, skierowanym już nie tylko w kierunku celów wojskowych, ale przede wszystkim w cywilów. Ostatnie wydarzenia pokazują, że nawet instytucje kulturalne takie jak teatry, czy szkoły nie są bezpiecznym miejscem dla ludzi a zwłaszcza dzieci. Atak terrorystyczny w Moskwie w teatrze na Dubrowce. przeprowadzony przez czeczeńskie komando pod przywództwem Mowsara Barajewaw 2002 r, zakończony odbiciem obiektu przez antyterrorystów i śmiercią 173 osóbw tym 133 zakładników. Kolejny akt terroru w 2004 r szkole w Biesłanie, zginęło około 400 osób, w tym 171 dzieci; około 200 osób uznano za zaginione, a około 700 zostało rannych, dobitnie pokazują bestialskie metody terrorystów, ich bezwzględność oraz brak szacunku dla życia ludzkiego nie tylko swojego, ale zwłaszcza bezbronnych dzieci.
 
Terroryzm współczesny nie jest zjawiskiem wyizolowanym, istniejącym samodzielnie i niezależnie od środowiska, w którym się ujawnia. Środowisko terroryzmu to współczesny świat i otaczająca nas realna rzeczywistość. To ważne zjawisko społeczne należy widzieć i rozpatrywać w kontekście innych zjawisk i determinantów światowej sytuacji geopolitycznej i geostrategicznej, takich zwłaszcza, jak: bezpieczeństwo, zagrożenia, kryzysy i ryzyka. Tylko takie postrzeganie terroryzmu może doprowadzić do poznania istoty, a zwłaszcza obiektywnych przyczyn sprawczych jego istnienia i rozwoju. Im większą wiedzą na temat terroryzmu będziemy dysponować, tym skuteczniejsze będą działania związane z jego eliminacją z życia społecznego, co realizowane jest w ramach tzw. działań antyterrorystycznych.
Stały, szybki rozwój infrastruktury otaczającego nas świata oraz jej dostępność dla potencjalnych sprawców czynów przestępczych wskazuje na ogrom wysiłku, jaki trzeba ponieść przy przebudowie świadomości społecznej orientującej ludność i administrację lokalną na przywiązywanie wagi do przedsięwzięć związanych z obronnością i ich własnym bezpieczeństwem w miejscu zamieszkania i najbliższej okolicy.
 
Bez wątpienia terroryzm jest jednym z największych i coraz bardziej popularnych zagrożeń we współczesnym świecie. Jednak uchronić państwo od wszystkich ataków terrorystycznych praktycznie się nie da.